امین ثابتی

بعد از انتخابات ۲۲ خرداد سال گذشته، سیاست سازمان‌ها و نهادهای مجری و ناظر فیلترینگ،‌ دستخوش تغییراتی چشمگیر شد و به‌تبع آن دایره‌ی فیلترینگ تنگ‌تر شد. با تنگ‌تر شدن دایره‌ی وب‌سایت‌ها و وبلاگ‌های خودی، بسیاری از وبلاگ‌های حامی دولت یا به عبارتی دیگر “افسران جنگ نرم” در جبهه‌ی انقلاب اسلامی نیز از این دایره خارج شدند.

اما در آغاز سال ۱۳۸۹ تغییر سیاست‌های مسئولان در عمل نشان داده شد و نمود بارزتری یافت. فیلتر شدن برخی سایت‌ها مانند سرویس وبلاگ‌نویسی وردپرس و بلاگفا از جمله اقدامات بی‌سابقه‌ای بود که انجام شد. این دو سرویس وبلاگ‌نویسی براساس آخرین آمار رسمی حدود یک میلیون و سیصد هزار وبلاگ را به زبان فارسی تحت پوشش قرار می‌دهند که با فیلتر شدن این دو سایت، باید منتظر کاهش خیرکننده‌ی مطالب تولید شده در وبلاگستان فارسی و انزوا و خاموشی بیش از پیش وبلاگستان فارسی و وبلاگ‌نویسان بود.

وردپرس فیلتر می‌شود!

مدتی قبل از یکشنبه ۲۳ خرداد، بخش فارسی وردپرس فیلتر شده بود، اما بعدازظهر ۲۳ خرداد ماجرا کاملا تغییر کرد و سرویس وبلاگ‌نویسی وردپرس به‌همراه تمامی وبلاگ‌های زیر مجموعه‌اش فیلتر شد. فیلترینگی که در ابتدا از آن به عنوان یک خطای سیستم فیلترینگ یاد شد، اما با گذشت زمان مشخص شد که فیلتر شدن وردپرس یک تصمیم از سوی کمیته‌ی تعیین مصادیق فیلترینگ است. در پی این اتفاق، شوک بزرگی به جامعه‌ی وبلاگ‌نویسان ایران وارد شد، به گونه‌ای که اعتراض نسبت به این اقدام تنها محدود به وبلاگ‌نویسان مستقل و مخالف دولت ایران نشد و بخشی از وبلاگ‌نویسان حامی دولت ایران را نیز در بر گرفت.

وبلاگ‌نیوز در خبری تحت عنوان «تر و خشک «وردپرس» با هم بسوزند؛ لطفا!» از فیلتر شدن سرویس وبلاگ‌نویسی وردپرس انتقاد کرد و آن را نوعی تخلف از قانون مسدود کردن سایت‌ها و وبلاگ‌ها دانست. در شبکه‌های اجتماعی مانند توییتر و فرندفید هم بسیاری از کاربران این اقدام را نادرست خواندند و از آن انتقاد کردند؛ در این بین عده‌ای هم از پایان دوران وبلاگ‌نویسی در ایران با فیلتر شدن وردپرس خبر دادند.

اما فیلتر شدن وردپرس تنها بر روی وبلاگ‌هایی که بر روی سرورهای این سرویس وبلاگ‌نویسی بوده‌اند تاثیر نگذاشته است، بلکه بر روی وبلاگ‌هایی که بر روی هاست شخصی با وردپرس فعالیت می‌کرده‌اند نیز تاثیر داشته است. وبلاگ‌هایی که از سیستم وبلاگ‌نویسی وردپرس برای انتشار مطالب خود استفاده می‌کرده‌اند، برای داشتن آمار بازدیدکنندگان خود از پلاگینی با نام «WordPress.com Stats» استفاده می‌کنند که از طریق سرورهای وردپرس و با بارگذاری شکلک خندان، آمار بازدیدکنندگان را برای صاحب وبلاگ نشان می‌دهد. اما با فیلتر شدن وردپرس، این شکلک برای بازدیدکنندگانی که با بهره‌گیری از فیلترشکن و یا وی‌پی‌ان وارد وبلاگ آنها نمی‌شوند، بارگذاری نمی‌شود و در نتیجه این بازدیدکنندگان جزو آمار وبلاگ لحاظ نمی‌شوند.

سپس بلاگفا فیلتر می‌شود!

درست یک هفته بعد از فیلتر شدن سرویس وبلاگ‌نویسی وردپرس، یکشنبه ۳۰ خرداد، سرویس وبلاگ‌نویسی بلاگفا که براساس قوانین جمهوری اسلامی ایران در داخل ایران مشغول فعالیت است، به مدت ۲۴ ساعت فیلتر شد. این اتفاق شوک دومی بود که به وبلاگ‌نویسان وارد شد و انتقادات و بازتاب‌های گسترده‌ای در پی داشت.

بلاگفا در حالی که در لیست لینک‌های مفید صفحه‌ی فیلترینگ قرار دارد، از سوی مسئولان کمیته‌ی تعیین مصادیق فیلترینگ فیلتر شد، که این امر باعث شد تا بسیاری از وبلاگ‌نویسان مجددا به نادرست بودن ساختار فیلترینگ در ایران اعتراض کنند. اما در این بین و تا زمان رفع فیلترینگ بلاگفا، بسیاری از افراد از درگیری‌های لفظی بین وبلاگ‌نویسان “ارزشی” و مدیر این سرویس وبلاگ‌نویسی به عنوان یکی از دلایل فیلتر شدن بلاگفا نام بردند.

حذف و مسدود شدن برخی از وبلاگ‌های “ارزشی” توسط علیرضا شیرازی، مدیر بلاگفا موجب شروع حملاتی از سوی این دسته از وبلاگ‌نویسان به وی شد. این درگیری تا بدانجا پیش رفت که برخی رسانه‌ها مانند فارس نیوز از این اقدام علیرضا شیرازی انتقاد کردند و در خبری از وبلاگ‌های ارزشی مسدود شده به عنوان «وبلاگ‌های جبهه‌ی انقلاب اسلامی» یاد کردند و آنها را بازوی جنگ نرم جمهوری اسلامی ایران در فضای وب نامیدند. اما با رفع فیلتر بلاگفا در روز دوشنبه ۳۱ خرداد، این وب‌سایت در بخش اخبار خود مطلبی را منتشر کرد که فیلتر شدن بلاگفا یک اشتباه از سیستم فیلترینگ کشور بوده است و هیچ ربطی به مسائل دیگر نداشته است.

پیامدهای فیلترینگ سرویس‌های وبلاگ‌نویسی

براساس آمار به روز شده توسط وردپرس، هم اکنون حدود ۲۶۰ هزار وبلاگ که شامل ۳۰۰ هزار نوشته است، در بخش فارسی وردپرس موجود است و براساس آخرین آمار منتشر شده توسط بلاگفا در سال ۱۳۸۶، حدود یک میلیون و ۳۵ هزار وبلاگ در این سرویس ثبت و حدود نه میلیون و ۶۰۰ هزار مطلب بر روی آن منتشر شده است. علاوه بر این‌ها براساس آخرین اعلام وردپرس، ۲۰۰ میلیون مطلب تاکنون در این سرویس وبلاگ‌نویسی منتشر شده است.

حال با فیلتر شد این دو سرویس در حدود ۲۱۰ میلیون مطلب از دسترس کاربران داخل ایران خارج می‌شود و این در حالی است که هم اکنون بسیاری از کاربران داخل ایران در اثر تحریم‌های شرکت‌های آمریکایی (مانند گوگل و مایکروسافت) برای دسترسی به برخی منابع رنج می‌برند و نمی‌توانند به برخی از مطالب دسترسی داشته باشند. در نتیجه، این شرایط باعث می‌شود که دامنه‌ی دسترسی به اطلاعات در بین کاربران ایرانی به شدت کاهش پیدا کند.

اما مهمترین نکته در مورد فیلتر شدن سرویس‌های وبلاگ‌نویسی آن است که این اقدام‌ها تاثیر بسیار مخربی بر روی فرآیند وبلاگ‌نویسی در ایران می‌گذارد و به نوعی می‌توان آن را به سکته‌ی مغزی وبلاگستان فارسی تشبیه کرد. سکته‌ای که از سرعت وبلاگ‌نویسی در ایران به شدت می‌کاهد و باعث می‌شود بسیاری از وبلاگ‌نویسان حرفه‌ای که وقت و زمان خود را برای ایجاد یک وبلاگ پرمخاطب و پرمحتوا در این دسته از سرویس‌ها گذاشته‌اند، سرخورده شوند و وبلاگ‌نویسی را رها کنند. این اتفاق در بلند مدت تاثیرات مخربی بر روی محتوای فارسی می‌گذارد و تولید محتوا را تا حد زیادی کاهش می‌دهد.

حسین مزیدی، یک از وبلاگ‌نویسان آی‌تی در سال 1386 در مصاحبه‌ای که با فاوانیوز انجام داد، از تاثیر مخرب فیلتر شدن سرویس‌های وبلاگ‌نویسی مانند وردپرس و بلاگر سخن گفت: «این موضوع [فیلتر شدن سرویس‌های وبلاگ‌نویسی] ممکن است در ظاهر به نفع سرویس‌های وطنی باشد، اما در باطن وقتی آن‌ها رقبای به این قدری را از دست بدهند، طبعا میل  به پیشرفت را نیز از دست خواهند داد و در کل فیلتر شدن وردپرس- بلاگر  به ضرر کل اینترنت  فارسی  است.»
در نهایت باید گفت که دیدگاه مسئولین فیلترینگ در مورد سرویس‌های وبلاگ‌نویسی وبه طور کل وبلاگ‌نویسی، دیدگاه درستی نیست و آنها وبلاگ‌نویسی را یک نوع جنگ سایبری می‌بینند که برای شکست آن بهترین روش را فیلتر کردن و برخورد سلبی می‌دانند، در صورتی که فیلتر کردن تنها پاک کردن صورت مساله است و در بلند مدت با پیشرفت تکنولوژی این روش‌ها بی‌اثر خواهد شد.

این نکته را هم نباید فراموش کرد که فیلتر شدن سرویس‌های وبلاگ‌نویسی بلاگر و وردپرس با توجه به ساختار کاربرپسند و آسان آن برای وبلاگ‌نویسی، از سوی بسیاری از وبلاگ‌نویسان ایرانی با استقبال چشمگیری مواجه شده است. به گونه‌ای که براساس آمار آلکسا، ایران دهمین کشور از نظر ترافیک محتوای ارسالی به وردپرس است و همچنین ۱۵ سایت پربازدیدکننده در بین وب‌سایت‌ها، بازدید شده توسط ایرانی‌ها هستند.