امین ثابتی

فیلترینگ در ایران در طی سال‌های اخیر بحث‌های بسیاری برانگیخته و پس از انتخابات جنجال‌برانگیز ریاست جمهوری در ۲۲ خرداد سال گذشته، بحث‌های مرتبط با آن با توجه به افزایش چشمگیر دامنه‌ی فیلترینگ، گسترش یافت و شدت بیشتری گرفت. از این پس، در پایان هر فصل، گزارشی از آخرین وضعیت فیلترینگ در ایران را به صورت فصل‌نامه منتشر خواهیم کرد. در این گزارش که اولین گزارش از سری گزارش‌های «بررسی فیلترینگ» است، به وضعیت سانسور آنلاین در بهار ۱۳۸۹ می‌پردازیم.

فروردین ۸۹

۹ فروردین: صفحه‌ی جدید فیلترینگ با تغییرات زیادی که شامل اضافه کردن «لینک‌های مفید» در صفحه‌ی فیلترینگ است، به جای صفحه‌ی قدیمی فیلترینگ قرار گرفت.

۲۱ فروردین: محمد حسینی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت دهم از فیلتر شدن وب‌سایت اصولگرایان مجلس خبر داد و علت آن را «انتشار مطالب مخالف آداب و اخلاق» ذکر کرد.

۲۴ فروردین: وب‌سایت باشگاه مهندسان ایران که در زمینه‌ی علمی و با هدف کمک به مهندسان ایرانی فعالیت می‌کند و دارای تالارهای گفتگوی متعددی است، فیلتر شد. براساس بحث‌هایی که در تالار گفتگوی این وب‌سایت شده است، توهین و افترا به عنوان یکی از دلایل احتمالی فیلتر شدن این وب‌سایت اعلام شده است.

۲۵ فروردین: مرکز تحقیقات درباره سانسور (CRC) از تولید نرم‌افزاری به نام «هیستک» خبر داد که مردم و به خصوص شهروند- روزنامه‌نگاران می‌توانند بدون آنکه شناسایی شوند، گزارش‌ها و مطالب خود را دریافت و یا ارسال کنند. توسعه‌دهندگان این نرم‌افزار گفتند «هیستک» با اعمال تغییراتی در پکت‌های ارسالی می‌تواند امکان عبور از فیلترینگ را هم به کاربران ایرانی بدهد. اما با گذشت چند ماه از اعلام صدور مجوز وزارت خزانه‌داری آمریکا برای ارائه این سرویس به ایرانیان، هنوز این نرم‌افزار به‌صورت رسمی در دسترس کاربران قرار نگرفته است.

۳۱ فروردین: Google Images، یکی از زیرمجموعه‌های موتور جستجوی گوگل که مختص جستجوی تصاویر است، فیلتر شد.

اردیبهشت ۸۹

۱ اردیبهشت: سرویس Google Images با گذشت ۲۴ ساعت از فیلتر شدنش، رفع فیلتر شد.

۲ اردیبهشت: ویکی انبار ویکی‌پدیا فیلتر شد. ویکی انبار بخشی از ویکی‌پدیا است که در آن تصاویر ویکی‌پدیا ذخیره می‌شود.

۶ اردیبهشت: صفحه‌ی اصلی و بخش مدیریت سرویس وبلاگ‌نویسی بلاگر که از آن به عنوان بزرگترین سرویس وبلاگ‌نویسی در جهان یاد می‌شود، فیلتر شد. علاوه بر این، سایت‌های صنفی معلمان از جمله سایت «کانون صنفی معلمان ایران» و «سخن معلم» نیز فیلتر شدند.

۹ اردیبهشت: تا پیش از این ماه، فیلترینگ تنها شامل وب‌سایت‌ها و وبلاگ‌های منتقد دولت و حکومت جمهوری اسلامی ایران بود، اما در اردیبهشت ماه این روش سخت‌گیرانه‌تر، و این دایره تنگ‌تر شد و وبلاگ‌های حامی اصولگرایان نیز به زیر تیغ فیلترینگ رفتند. وبلاگ‌هایی مانند «مدرسه ما»، «اسماعیل نیوز»، «خاطرات جبهه» و «آهستان» فیلتر شدند که این اقدام از سوی نویسندگان و وب‌سایت‌های خبری افراطی مانند رجانیوز با واکنش‌های شدیدی مواجه شد. رجانیوز در گزارشی از اعمال سلیقه‌های شخصی در سیستم فیلترینگ ایران سخن گفت و از وجود نهادهای موازی برای فیلترینگ وب‌سایت‌ها و وبلاگ‌ها خبر داد. در ادامه‌ی این اعتراض‌ها، موج وبلاگی‌ای با عنوان «موج وبلاگی حمایت از آهستان‌ها» ایجاد شد که شعارشان حمایت از وبلاگ‌های ارزشی بود که مورد بی‌مهری (یا همان فیلترینگ) قرار گرفته بودند. در همین راستا وب‌سایتی هم با همین نام (موج وبلاگی حمایت از آهستان‌ها) ایجاد شد.

خرداد ۸۹

۷ خرداد: موتور جستجوی گوگل فیلتر شد اما بعد از حدود ۲۰ دقیقه این فیلترینگ برطرف شد.

۱۸ خرداد: «کلوب دانلود» که به ارائه‌ی نرم‌افزارهای مختلف می‌پردازد، به جمع وب‌سایت‌های فیلتر شده پیوست.

۲۰ خرداد: وبلاگ هواداران علی مطهری فیلتر شد. احسان رستگار در وبلاگ «منتقد نه مخالف، مستقل نه جناحی» این خبر را اعلام کرد و فیلترینگ وبلاگ هواداران علی مطهری را شیطنت چند جوان تازه از تخم سربرآورده نامید و این دامنه گسترده فیلترینگ را دلیلی برای ناکارآمد بودن نظام نداست و آن را تنها اشتباه چند جوان تازه کار اعلام کرد.

۲۳ خرداد: تمامی وبلاگ‌هایی که بر روی سرور وردپرس دات کام قرار داشتند به طور کامل فیلتر شدند. قبل از این هم صفحه‌های فارسی و انگلیسی این سرویس وبلاگ‌نویسی فیلتر شده بودند. در همین روز وب‌سایت سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوس‌رانی تهران و حومه و سایت رسمی آیت‌الله منتظری نیز فیلتر شدند.

۲۷ خرداد: وب‌سایت‌های اشتراک فایلی رپیدشیر، مگاآپلود، فایل فکتوری و دِپوزیت فایل فیلتر شدند. این وب‌سایت‌ها یکی از غنی‌ترین منابع ایرانیان برای دانلود سریال‌، فیلم و همچنین نرم‌افزارهای مختلف هستند.

۳۰ خرداد: سرویس وبلاگ‌نویسی بلاگفا و پرشین بلاگ به صورت کامل فیلتر شدند که این فیلترینگ شامل تمامی وبلاگ‌های زیر مجموعه‌ی آنها نیز شد. نکته‌ی جالب در فیلتر شدن این دو سرویس وبلاگ‌نویسی، وجود لینک این سرویس وبلاگ‌نویسی در صفحه‌ی فیلترینگ به عنوان لینک پیشنهادی است. همراه این دو سایت، شبکه‌ی اجتماعی کلوب نیز فیلتر شد.

۳۱ خرداد: سرویس وبلاگ‌نویسی بلاگفا و پرشین بلاگ از فیلترینگ خارج شدند. وب‌سایت کلوب دانلود هم بعد از ۱۳ روز از فیلترینگ خارج شد.

حاشیه‌های فیلترینگ در بهار ۸۹

- برخی از وبلاگ‌های که چندین ماه است به روز نشده‌اند نیز از تیغ فیلترینگ به سلامت رد نشده‌اند و در موج گسترده فیلترینگی که در خرداد ماه به راه افتاد، فیلتر شدند.

- فیلترینگ وب‌سایت‌ها به داخل ایمیل‌ها هم نفوذ کرده و در سرویس‌های ارائه دهنده‌ی ایمیل مانند یاهو، به جای تبلیغات بالای صندوق پست، صفحه‌ی معروف فیلترینگ دیده می‌شد.

پایان‌بندی بهار

به طور کلی با نوشتن یک گزارش فصلی نمی‌توان نتیجه‌گیری دقیقی از وضعیت و شرایط فیلترینگ در ایران داشت، اما با این حال می‌توان به صورت کلی به نتایجی رسید که با انتشار گزارش‌های بعدی این نتیجه‌گیری‌ها دقیق‌تر خواهند شد.

بهار ۸۹ فصل فیلترینگ سرویس‌های وبلاگ‌نویسی و وبلاگ‌ها بوده است. به گونه‌ای که سه سرویس بزرگ وبلاگ‌نویسی بلاگفا، پرشین بلاگ و وردپرس برای مدتی به صورت کامل فیلتر شدند و علاوه بر این ابزارهایی مانند سایت‌هایی که فضای کافی برای آپلود کردن محتوا را هم در اختیار وبلاگ‌نویسان قرار می‌دادند هم فیلتر شدند که با توجه به شرایط سیاسی در ایران و سالگردهای متعدد در خرداد ماه، اینگونه واکنش نسبت به وبلاگستان فارسی که یکی از راه‌های اطلاع‌رسانی در این روزها است، قابل پیش‌بینی بود.

علاوه بر این بهار ۸۹ فصل افزایش دامنه‌ی فیلترینگ در ایران نیز بوده است به گونه‌ای که وبلاگ‌های حامی اصولگرایان نیز دچار سانسور شدند. در مورد اینکه آیا دامنه‌ی فیلترینگ در حال گسترش است، می‌توان در گزارش تابستان ۸۹ صحبت کرد و در این مرحله سخن گفتن در مورد آن زود است.

در نهایت باید گفت بهار ۸۹ فصل تاریکی برای وبلاگستان فارسی بوده است و می‌توان این فصل را «فصل کشتار وبلاگستان فارسی» نامید.