امین ثابتی

در روز ۱۸ مرداد، محمود خسروی، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت در نشستی خبری از اعمال فیلترینگ یکپارچه برای سایت‌های اینترنتی خبر داد. روشی که در آن فرآیند فیلترینگ به صورت یکسان اعمال می‌شود و تمامی خدمات‌دهندگان اینترنت (ISP) را در بر می‌گیرد. این یعنی از این پس امکان اینکه یک وب‌سایت یا وبلاگ در یک ISP فیلتر باشد، اما در ISP دیگری فیلتر نباشد، صفر خواهد بود.

حاکمیت یکدست، سانسور یکپارچه

«فیلترینگ یکپارچه در کل کشور و از مسیر «گیت‌وی» انجام می‌شود و تعیین سایت‌هایی که مشمول این طرح قرار می‌گیرند از سوی کمیته تعیین مصادیق خواهد بود و شرکت ارتباطات زیرساخت آن را اعمال می‌کند. برابر قانون نیز هر سرویس‌دهنده اینترنت موظف است که این موارد را اجرا کند.»

این بخشی از سخنان مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت در نشست خبری هجدهم مرداد است. با خواندن این سخنان، شاید درک فرآیند جدید فیلترینگ در ایران کمی پیچیده به نظر برسد، اما بر اساس اطلاعات منتشر شده فرآیند فیلترینگ مورد بحث این‌گونه خواهد بود: کمیته‌ی تعیین مصادیق، سایت‌هایی که باید فیلتر شوند را مشخص و به شرکت ارتباطات زیرساخت اعلام می‌کند. این شرکت نیز لیست اعلام شده را از طریق گیت‌وی اعمال می‌کند و تمامی سایت‌های اعلام شده به صورت یکپارچه در تمامی نقاط کشور فیلتر می‌شوند.

مهم‌ترین نکته‌ی این خبر در کلمه‌ی «گیت‌وی» نهفته است که هیچ یک از خبرگزاری‌ها در مورد آن اطلاعات بیشتر و دقیق‌تری منتشر نکرده‌اند. در وب‌سایت‌های تخصصی و تحلیلی فناوری اطلاعات نیز کاوشی در این زمینه صورت نگرفته است.

گیت‌وی چیست؟

جادی، نویسنده‌ی وبلاگ «کیبرد آزاد» و متخصص شبکه‌های مخابراتی، گیت‌وی را اینگونه توضیح می‌دهد: «از دیدگاه فنی، گیت‌وی ابزاری است که بین دو قطعه‌ با پروتکل‌های مختلف قرار می‌گیرد تا با تبدیل پروتکل یکی به دیگری، به این دو قطعه اجازه‌ی صحبت با یکدیگر را بدهد.»

“فیلترینگ یکپارچه را می‌توان گام اول در ایجاد اینترانت ملی به عنوان شبکه‌ای داخلی با دسترسی محدود به شبکه جهانی اینترنت نامید”

به عبارت دیگر، گیت‌وی مانند یک مبدل عمل می‌کند و برای درک بهتر می‌توان گیت‌وی را یک مترجم فرض کرد که به دو زبان مسلط است و به کمک آن صحبت‌های دو فرد غیر هم‌زبان را برای هر یک از آنها ترجمه می‌کند.

کاربرد گیت‌وی در فیلترینگ یکپارچه چگونه است؟

در گذشته فیلترینگ توسط ISPها صورت می‌گرفته است و به همین دلیل در برخی موارد، بعضی از وب‌سایت‌ها یا وبلاگ‌ها در یک ISP فیلتر و در ISP دیگری فیلتر نبودند. حال آن‌که براساس طرح جدید، فیلترینگ اینترنت نه از طریق  ISPها، که به کمک گیت‌وی‌هایی در مبادی ورودی اینترنت به ایران اعمال خواهد شد.به این ترتیب دیگر ISPها نمی‌توانند نقشی در فرایند فیلترینگ داشته باشند، چون تمامی شرکت‌های ارائه دهنده‌ خدمات اینترنتی، اینترنت فیلتر شده را دریافت می‌کنند.

ولی با توجه به تعریف گیت‌وی، می‌توان گفت که در طرح جدید فیلترینگ، گیت‌وی هیچ نقشی را ایفا نمی‌کند و استفاده از این واژه اشتباه است. از دیدگاه فنی، شرکت ارتباطات زیرساخت از «پروکسی» برای فیلترینگ یکپارچه استفاده می‌کند، زیرا پروکسی ابزاری است که به افراد اجازه می‌دهد تا از طریق شبکه‌ خودشان از یک شبکه‌ دیگر استفاده کنند.

جادی می‌گوید مسئولان به سه دلیل ممکن است از عبارت «گیت‌وی» به جای «پروکسی » استفاده کرده باشند:

۱) ندانستن تفاوت بین پروکسی و گیت‌وی.

۲) در نظر گرفتن بار معنایی کلمه پروکسی در ایران که مترادف شده با مبارزه با سانسور و عبور از فیلترینگ.

۳) معتقد بودن به تفاوت جدی در اینترنت جهانی و چیزی که قرار است در ایران عرضه شود. این کار می‌تواند چیزی مانند گیت‌وی که پروتکل آزاد اینترنت در بقیه جهان را به پروتکل محدود اینترنت در ایران تبدیل می‌کند، بامعنا کند.

مورد سوم، همان نکته کلیدی این نشست خبری است، چون با توجه به صحبت‌های چند سال اخیر در مورد اینترنت ملی و طرح جدید فیلترینگ که در حقیقت کاربران از طریق پروکسی تعریفی توسط شرکت ارتباطات زیرساخت به اینترنت وصل می‌شوند، می‌توان این اقدام را گام اول در ایجاد اینترانت ملی (به عنوان شبکه‌ای داخلی با دسترسی محدود به شبکه جهانی اینترنت) نامید.